Villa Henriette Hilversum

Corona en Contractrecht

Corona en Contractrecht

Het Corona-virus heeft iedereen behoorlijk in zijn greep. Mijn eigen cliënten mailen me nu dagelijks dezelfde vraag; als volgens een contract gewoon moet worden nagekomen, maar vanwege Corona kan of wil men niet meer, hoe zit dat dan? De wet heeft hier een antwoord op, dat logischerwijs een vaag antwoord is; wat te doen bij onvoorziene omstandigheden? Juist omdat dit onvoorziene kwesties betreft, is een concreet antwoord moeilijk te geven. Ik probeer u op weg te helpen.

Onvoorziene omstandigheden

Allereerst, het betreffende wetsartikel is van toepassing bij alle onvoorziene omstandigheden. Er staat niet onvoorzienbare omstandigheden. In veel andere landen is dat wel het geval, maar in Nederland is expliciet gekozen voor onvoorziene omstandigheden. Er kan sprake zijn van toepasselijkheid bij alles waar het contract niets over zegt. Natuurlijk is het wel zo dat er bij voorzienbare omstandigheden eerder wordt aangenomen dat het voorzien is. Zo fluctueert de prijs van grondstoffen. Wie een grondstof levert op termijn, gokt op een prijsdaling of dekt het risico af. Hoewel een contract er dus niets over zegt, wordt in een dergelijk geval dus aangenomen dat het wel voorzien was, omdat het de gebruikelijke gang van zaken is. Maar overigens is in Nederland vrij snel sprake van onvoorziene omstandigheden en nu met Corona zeker.

Vervolgens is de vraag, of de omstandigheden van dien aard zijn, dat op grond van de redelijkheid en billijkheid, ongewijzigde instandhouding van het contract niet verwacht mag worden. Bij de beantwoording van deze vraag (of instandhouding al of niet mag worden verwacht), sluiten rechters aan bij een ander wetsartikel dat bepaalt dat de redelijkheid en billijkheid de letter van een contract opzij kunnen zetten, als de letterlijke toepassing onaanvaardbaar zou zijn. Er wordt dus door rechters vrij snel aangenomen dat er sprake is van onvoorziene omstandigheden, maar ze gaan vervolgens pas ingrijpen, als in stand laten van het contract onaanvaardbaar is.

Bij de vraag of het onaanvaardbaar is, wordt gekeken naar de aard van de overeenkomst en de geldende opvattingen. Daarbij is het van belang wat bijvoorbeeld de handelsgebruiken zijn. Het is ook van belang of iemand consument is, of juist expert. Voorts is van belang of iemand een multinational is, of een uitkering heeft. En tot slot is van belang of het voor een partij om een enkel contract gaat, of om al haar bedrijfsactiviteiten, en of er dus een risico is van faillissement. Rechters hebben hierbij oog voor het grotere geheel. De samenleving is er niet bij gebaat als een bepaalde sector grotendeels omvalt, dus dat weegt mee.

De rechter oordeelt over aanpassing van het contract

Partijen kunnen de aanpassing van het contract overigens niet zelf doen (of althans niet alleen). Ze moeten ervoor naar een rechter. Het is voor het economisch verkeer van belang dat contracten niet zomaar verbroken kunnen worden, dus een rechter zal moeten oordelen of het contract in verband met de omstandigheden blijft gelden, of dat dit echt te onredelijk is. Hij kan daarbij het contract aanpassen of ontbinden, en hij kan dit doen vanaf het vonnis, of met terugwerkende kracht, en hij kan er ook nog allerlei voorwaarden aan verbinden. Van belang is ook nog, dat het wettelijk onmogelijk is, om dit alles contractueel uit te sluiten. Het is zogeheten dwingend recht, en als in een contract staat dat ontbinding onmogelijk is, dan is die bepaling domweg nietig. Onder Nederlands recht is er dus altijd, bij elk rechtsgebied, de mogelijkheid dat de rechter het contract vanwege onvoorziene omstandigheden gaat aanpassen.

Onderhandelen in de schaduw van het recht

Maar wat in praktijk natuurlijk veel gebeurt, is dat partijen zelf gaan onderhandelen, wetend wat een rechter op grond van dit wetsartikel zou kunnen zeggen. Men noemt dit: onderhandelen in de schaduw van het recht. Als je weet dat de rechter mogelijk al het financieel risico bij jou legt, kan het verstandig zijn vrijwillig de helft van de schade op je te nemen. Overigens is dat ook verstandig ter bescherming van uw goede naam, of om de relatie met de wederpartij goed te houden voor de dag dat Corona weer verdwenen is. Wie onder deze omstandigheden ruimhartig is naar haar contractanten, kan achteraf veel loyaliteit verwachten.

Een eerlijke oplossing tijdens de corona crises

Dit artikel komt er dus feitelijk op neer dat u, bij onvoorziene omstandigheden zoals het Corona virus, bij voorkeur uw advocaat niet moet gaan bellen. Of althans, niet om te gaan procederen. Het beste wat u kunt doen in deze bizarre tijden, is bedenken dat de rechter momenteel de mogelijkheid heeft om al uw contracten aan te passen, zoals hij of zij dat zelf redelijk vindt. En omdat de rechter dat mag, kunt u beter nu reeds (zoals men placht te zeggen) als goede mannen naar billijkheid, gezamenlijk naar een eerlijke en passende oplossing zoeken. Pas samen het contract aan op een manier die voor beide partijen pijnlijk is, maar niet onoverkomelijk. Zet niet uw hakken in het zand, maar ga brainstormen om out of the box oplossingen te verzinnen, waarmee beide partijen dit kunnen doorstaan en elkaar ook nog aardig blijven vinden.

Maar het is natuurlijk heel goed mogelijk, dat de wederpartij dit alles nog niet doorheeft. Mogelijk zit aan de andere kant van de tafel iemand die nog nooit gehoord heeft van 6:258 BW, die dus onterecht vasthoudt aan de letter van de overeenkomst. Het kan natuurlijk zijn dat zo iemand dreigt me dagvaardingen (wat loos is, nu de rechtbank gaat sluiten). In dat geval heeft het mogelijk wel zin om een advocaat te bellen; om de wederpartij te wijzen op dit wetsartikel en om hem of haar zover te krijgen de letter van het contract los te laten, en samen te zoeken naar een redelijke oplossing. Daarbij zou ik u juist wel kunnen helpen, dus bel ons dan. 

Mr. Dr. Antoinette Vlieger

0636424109