Bezwaar niet ontvankelijk verklaard

Bezwaar niet ontvankelijk

Bezwaar niet ontvankelijk?

"In het bestuursrecht kun je in principe veel zelf doen, zonder advocaat. Het grootste probleem daarvan, is dat veel mensen niet weten dat je alleen een procedure kunt starten tegen een bestuursbesluit."

Zelf doen, maar geen toegang tot de rechter

Regelmatig kloppen mensen bij me aan omdat een bezwaar niet-ontvankelijk is verklaard, en dan blijkt dat ze zich tegen van alles verzet hebben, waartegen ze zich niet kunnen verzetten –althans niet met een bezwaarschrift. Zo belde iemand met de vraag of ik een bezwaar kon indienen tegen “de overheid” die nooit naar “de mensen” luisterde. In zo’n geval moet je of krantenartikelen gaan schrijven, of op een andere partij stemmen. Of iets wat wel echt gerelateerd is aan een overheidsbesluit: iemand verzette zich niet tegen het grotere schoolplein achter haar huis, maar wel tegen het feit dat geen gehoor werd gegeven aan haar verzoek om een dichte, winterharde heg te plaatsen. Het niet luisteren naar een dergelijk verzoek is geen besluit en dus kun je geen bezwaar aantekenen.

Het besluit-begrip

De officiële definitie van een besluit, is een schriftelijke, publiekrechtelijke rechtshandeling van een bestuursorgaan. Een mondelinge mededeling, of een zwijgen, is daarom geen besluit waartegen je kunt procederen bij de bestuursrechter. Overigens zijn stempels met “afgekeurd” ook schriftelijk, als ook een e-mail, of een aan een fiets geplakt papiertje dat deze verwijderd zal worden. Dat het moet gaan om een rechtshandeling, betekent dat het moet zijn gericht op een bepaald juridisch gevolg; bijvoorbeeld dat je geen subsidie krijgt, of dat er een vergunning wordt verleend; er ontstaat dan een recht, een plicht of een bevoegdheid, of deze gaat juist teniet. Schriftelijke mededelingen worden vaak voor een besluit aangezien, maar zijn dat niet, omdat ze enkel vertellen wat iemands rechten of plichten zijn, zonder dat die brief dat veroorzaakt. Een voorbeeld daarvan is een brief waarin staat dat iemand iets gedaan heeft zonder vergunning, en dat dit niet mag. De brief zelf veroorzaakt niets en dus is het geen besluit. Vaak ook is iets geen besluit, omdat het geen rechtsgevolgen, maar feitelijke gevolgen heeft, zoals wanneer een straat wordt opgebroken. Het gevolg is dan hinder, maar dat is geen recht of plicht. Tot slot moet het gaan om een publiekrechtelijke rechtshandeling. Het stopzetten van een commercieel contract, is dus ook geen besluit, want daarbij gaat het om privaatrecht, oftewel burgerlijk recht; de gewone regels van het contractrecht, waar wijzelf ook aan onderworpen zijn.

Bestuurlijk Oordeel

Tot zover de grote lijnen. Want de trend is dat er tegenwoordig steeds meer in een bezwaarprocedure behandeld kan worden; deformalisering van het bestuursrecht, heet dat. Dan gaat het bijvoorbeeld om een bestuurlijk oordeel. De overheid kan een brief schrijven dat ergens een vergunning voor vereist is, of dat ergens geen subsidie voor kan worden verkregen. Strikt genomen is z’n brief geen besluit; er worden geen rechten verleend of ontzegd, er wordt alleen een mening gegeven over hoe het recht in elkaar steekt. Voorheen moest dan altijd een besluit uitgelokt worden, door daadwerkelijk die subsidie aan te vragen of juist door te bouwen zonder vergunning, waarop handhaving wordt aangezegd. Nu wordt vaker door rechters geconcludeerd dat het onredelijk bezwarend is om die weg te bewandelen, wat maakt dat het bestuurlijk oordeel toch inhoudelijk getoetst wordt.

​Meer uitzonderingen

Helaas zijn we er hiermee nog niet. Er zijn namelijk allerlei uitzonderingen die toch niet bij de rechter getoetst mogen, terwijl er ook uitzonderingen zijn die juist wel getoetst mogen. Een brief dat geen subsidie zal worden verleend op een toekomstige aanvraag, wordt alleen getoetst door de rechter wanneer het onredelijk bezwarend is om daadwerkelijk die aanvraag in te dienen. Maar als de betreffende subsidie al meer dan drie jaar verleend wordt, dan gaat met de aankondiging dat die in de toekomst niet meer verleend zal worden, een termijn lopen, waarbinnen de subsidie-ontvanger geacht wordt zich voor te bereiden op het stoppen van de langdurige subsidie. Dus bij subsidies die al jaren worden verstrekt, is een dergelijke bestuurlijk oordeel juist wel altijd een (aankondiging van een) besluit, waartegen bezwaar gemaakt kan worden. Al deze haken en ogen, maken het in praktijk niet eenvoudig voor burgers om zonder advocaat te procederen. Want als je de vooraankondiging van een stopzetting van een langdurige subsidie niet herkent als zijnde een besluit waartegen je wat moet doen, dan kan het zomaar gebeuren dat je daar na verloop van tijd te laat mee bent.

​De burgerlijk rechter als rest-route

Wanneer het toch niet mogelijk is om naar de bestuursrechter te gaan, omdat iets echt geen besluit is, kan je proberen om een besluit uit te lokken. Ook kan het zijn dat het beter is om naar de burgerlijk rechter te stappen. Dat is wat je noemt de “rest-rechter.” Is de bestuursrechter niet bevoegd, dan is de burgerlijk rechter dat automatisch wel. Wie bijvoorbeeld hoort dat een bepaalde subsidie aanbesteed gaat worden, zal de stopzetting van de eigen subsidie bij de bestuursrechter moeten aankaarten, maar de voorbereiding van de aanbesteding, zal moeten worden getoetst op juistheid door de burgerlijk rechter, die daarbij overigens wel moet toetsen aan de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. De uiteindelijke aanbesteding van een subsidietender is echter weer het terrein van de bestuursrechter.